Praktijkvoorbeeld

Hoe kunnen we ICT inzetten bij gepersonaliseerd leren (en het Wanita-onderwijs)?

De Prinses Ireneschool wil kinderen authentiek en actief laten leren, liefst vanuit hun eigen behoeften. ICT is daarbij een belangrijk ondersteunend middel. Van de inzet van Chromebooks tot het zelf ontdekken in de ‘Wanita-ateliers’. 

In 2018 deelde de Prinses Ireneschool haar ervaringen op deze website, net als zeven andere scholen en besturen. 

Resultaat

‘Gepersonaliseerd leren kan op zoveel manieren’

“We hebben dit jaar nog geen definitief antwoord gevonden op onze vraag hoe we ICT optimaal in kunnen zetten bij gepersonaliseerd leren”, opent directeur Netty Breedveld het gesprek. “We zijn hierin nog steeds zoekende. Dat komt omdat we er achter zijn gekomen dat gepersonaliseerd leren en ICT samen kúnnen gaan, maar het hoeft niet.” 

Gepersonaliseerd en creatief leren 

Op het gebied van gepersonaliseerd leren zijn er momenteel diverse ICT-toepassingen binnen de school. ICT-coördinator Ruud Boland: “We werken bijvoorbeeld sinds kort met Muiswerk. Deze adaptieve software wordt nu vaak bij de hogere groepen ingezet.” Gepersonaliseerd leren met de (niet-adaptieve) software van de methodes blijkt lastig. Ruud: “Je kunt als leraar natuurlijk tegen een leerling zeggen: ‘Jij hoeft deze oefeningen niet te doen, die zet ik uit voor jou’. Maar dit kost veel tijd en gebeurt in de praktijk niet altijd.” 

“We zetten ICT ook in tijdens de ateliers op de Wanita-middagen”, vertelt Netty. Kinderen kiezen zelf een zogenoemd atelier en in het aanbod zit altijd iets van ICT: programmeren, robotica, foto’s maken en bewerken of stop-motion filmpjes maken, maar bijvoorbeeld ook ‘een nieuwe vloermat maken voor de Bee-Bots’. “Op die manier kunnen de digitale leermiddelen ook op een creatieve manier ontdekt worden.” Ruud vult aan: “Ook Kahoot!, een spelprogramma voor het spelen van quizzen, is een mooi voorbeeld van hoe je creatief bezig kunt zijn met ICT. Kinderen kunnen met dit programma zelf een quiz maken. Als leraar kun je een groepje leerlingen de opdracht geven een onderwerp te bestuderen en hier vragen over te maken voor de anderen.” 

De plus-klas en de klus-klas 

In de zogenoemde ‘plus-klas’ (voor een selectie leerlingen uit de groepen zes, zeven en acht) wordt veel aandacht besteed aan ICT. Netty: “Omdat kinderen in de plus-klas vaak met zelf gekozen onderwerpen bezig zijn, sluit het gebruik van media en ICT hier goed bij aan. Willen ze bijvoorbeeld een vreemde taal leren, dan kunnen ze zelf een app kiezen. En met de Chromebooks wordt veel informatie verwerkt.” Ruud: “De leerlingen van de plus-klas maakten laatst bijvoorbeeld een webpad en moesten hierover vervolgens een digitale presentatie maken.” Netty: We hebben naast de plus-klas ook een ‘klus-klas’, voor kinderen die graag met grove materialen en hun handen werken. Hier wordt (nog) niet expliciet gebruik gemaakt van ICT, maar leerlingen kunnen natuurlijk wel de computer gebruiken om op te zoeken hoe ze iets kunnen maken.” 

Groep vier tot en met acht op Chromebooks 

Netty: “We hebben afgelopen tijd goed onderzocht wat het betekent om vanaf groep vier met Chromebooks aan de slag te gaan en hoe zich dat ontwikkelt tot en met groep acht. In groep vier en vijf richten we ons op rekenonderwijs op de Chromebooks, dat nu volledig gedigitaliseerd is, en in groep zes tot en met acht komen ook andere dingen aan bod op de Chromebooks. We zijn ook aan de slag gegaan met programmeren op de Chromebooks, dus de toepassingen van ICT gaan ook verder dan alleen het gepersonaliseerd leren.” 

Achtergrond

Miniatuurvoorbeeld

De Prinses Ireneschool is een openbare basisschool in Krimpen a/d Lek. De school heeft 242 leerlingen en 22 medewerkers.

Wanita-concept

De Prinses Ireneschool werkt volgens het Wanita-concept. Dit betekent dat de school zich richt op ‘authentiek leren’ of ‘leren in levensechte situaties’. Binnen de muren van de school, maar vaak ook erbuiten. Wanita-leren staat voor het opdoen van nuttige kennis en vaardigheden, in combinatie met de ontwikkeling van specifieke talenten. Centraal staan kennis, kunst, kunde en verwondering.

Uitgangspunt is het ‘kind volgend’ onderwijs. Elk kind kan leren op zijn/haar niveau en op zijn manier (met hoofd, hart en handen). Alleen, en ook met anderen. Kunst en cultuur zijn belangrijk. Ook voor de inzet van ICT-middelen in het onderwijs is er veel ruimte. 

Onderwijs Primair

De Prinses Ireneschool valt onder Stichting Onderwijs Primair. Deze stichting biedt passend openbaar basisonderwijs op zeventien scholen in de Krimpenerwaard, Montfoort en Oudewater.

Proces

‘Het onderwijs worstelt met ICT, dat is ook het leuke van deze tijd’

Rekenen: op papier of op de computer? Of allebei? Het is een van de vraagstukken waar de Prinses Ireneschool zich over buigt in het kader van gepersonaliseerd leren.  

“Hoewel het rekenonderwijs vanaf groep vier volledig gedigitaliseerd is, kunnen kinderen nog wel aantekeningen maken in een schrift”, zegt Netty Breedveld (directeur). “Dat bleek belangrijk, bijvoorbeeld bij het maken van een deelsom.” Ruud Boland (ICT-coördinator): “De computer kan bij een rekentoets aangeven ‘goed’ of ‘fout’, maar een leraar wil eigenlijk zien welke denkstappen een leerling zet en waar het eventueel fout gaat. Dankzij de verwerkingssoftware worden de rekentoetsen niet meer handmatig nagekeken en dat scheelt tijd, maar soms zal de leraar toch het kladschrift erbij pakken.” 

Netty: “De schrijflessen zijn ‘gewoon’ nog op papier en ook voor de taalmethode hebben we geen verwerkingssoftware.” De schoolleider benadrukt dat ze ‘balans’ belangrijk vindt: dat het digibord ook een aantal uur per dag uit staat en de Chromebooks niet de hele dag opengeklapt zijn. “Daar moeten we samen wel alert op zijn, want het continue gebruik sluipt er in. We hebben hier geen harde afspraken over. We moeten hierover in gesprek blijven en iedere keer de discussie over de rol van ICT opnieuw voeren.” 

“Dat is ook het leuke van deze tijd: iedereen worstelt met ICT-toepassingen en niemand weet welke kant de ontwikkelingen op gaan”, zegt Ruud. “Dat is de reden waarom het nog weinig zin heeft om een vijfjarenplan te maken. We maken vanaf nu per jaar plannen.” 

Gepersonaliseerd luisteren 

“Het gesprek blijven voeren over de toepassingen van ICT is heel belangrijk”, vindt Netty. “We hadden laatst een interessante discussie binnen het team. Het ging over luisteren naar muziek terwijl je op je Chromebook aan het werk bent. Je merkt dan duidelijk een verschil tussen de mensen die gewend zijn om in stilte te leren en de generatie die is opgegroeid - of zelfs ‘geboren’ - met oortjes in.” 

Netty: “Een collega maakte toen de grap ‘gepersonaliseerd luisteren’, maar daar zit wel een kern van waarheid in. Als je goede afspraken maakt met kinderen, zoals afspraken over ‘waar’, ‘wanneer’ en het volume, dan moet het kunnen, vinden wij. En er moet een afspeellijst zijn; kinderen mogen niet gaan zoeken en daardoor afgeleid raken. Voor sommige kinderen werkt dit heel goed qua concentratie, voor anderen niet. Het is ook mooi om kinderen er kennis mee te laten maken en de gelegenheid te geven om te kunnen kiezen. En soms moet je dan ook als leraar -gewend om in stilte te leren- je mening bijstellen.” 

Kunst op het digibord 

De Prinses Ireneschool besteedt veel aandacht aan kunst, cultuur en creativiteit, ook tijdens de Wanita-middagen. Netty: “Ik geloof dat het goed is dat kinderen regelmatig in aanraking komen met professionele kunst en kunstgeschiedenis".

Het digibord is een prachtig middel om naar kunst te kijken

“Kunst gaat wat mij betreft ook over leren kijken en leren zien. Er zijn programma’s die volledig kunnen inzoomen op een kunstwerk waardoor je dingen ziet die je niet waarneemt als je vluchtig kijkt. Met behulp van de kunstgeschiedenis kun je echt elk onderwerp bespreken, ook met kleuters. Daarom is het belangrijk om kunst onderdeel te maken van je onderwijs. We willen hier op de basisschool graag iets aanwakkeren. En ja, kunstonderwijs heeft ook effect op cognitieve vaardigheden. Ik ben bezig om dit meetbaar te maken.”