Artikel 22 augustus 2019

Wat speelt er op de markt van leermiddelen anno 2019?

De markt van leermiddelen is sterk in beweging: steeds meer digitaal, steeds meer maatwerk. En daardoor ontstaan er ook andere verhoudingen tussen uitgevers, leveranciers en scholen. Hoe stel je je daarin op als school(bestuur)? Hoe kom je tot een passende keuze voor een leermiddel?

In hoog tempo kwamen er de afgelopen jaren digitale leermiddelen voor basisscholen op de markt. Van digitaal oefenmateriaal tot complete methodes. Een mooie ontwikkeling, maar wel een die de inkoop voor scholen ingewikkelder maakt. Betere samenwerking tussen scholen, maar ook met aanbieders, kan helpen. Daarom organiseerde SIVON (een samenwerking van schoolbesturen op het gebied van ICT) dit voorjaar een marktconsultatie. Leveranciers, distributeurs en schoolbesturen gingen er met elkaar in gesprek over de aanbesteding en inkoop van leermiddelen.

Breder aanbod, moeilijker kiezen

Jan Kees Meindersma, bestuurslid van SIVON en collegevoorzitter van De Groeiling (22 basisscholen in regio Gouda) was aanwezig bij de marktconsultatie. Hij ziet dat scholen moeite kunnen hebben met het grote, flexibele aanbod. “Vroeger waren methodes beter vergelijkbaar en kocht je eens in de acht jaar boeken in. Nu kun je, door het groeiende digitale aanbod, bij wijze van spreken losse hoofdstukken aanschaffen of een paar licenties voor een specifieke groep leerlingen.”

Hoewel scholen behoefte houden aan een gestructureerde lesmethode waar ze even mee vooruit kunnen, vinden zij de mogelijkheden voor maatwerk wel erg interessant, merkt Meindersma. “De wens daartoe bestond altijd al. Als leerkracht wil je de ene leerling meer uitleg geven en de ander meer uitdaging. De digitalisering maakt dit nu ook mogelijk.”

Onderwijsvisie blijft uitgangspunt

Uitgangspunt voor inkoop blijft, wat Meindersma betreft, de eigen onderwijsvisie. “Wat wil je bereiken? Wat moeten leerlingen leren? Hoe belangrijk vind je het dat leermiddelen adaptief zijn, en op welke manier dan? Hoeveel sturing wil je als leerkracht geven? Dat is best lastig te bepalen en onder woorden te brengen, maar het moet wel. Ga eens te rade bij scholen die met verschillende methodes werken. Hoe ze het aanpakken en hoe het ze bevalt. En vraag leveranciers welke methodes jouw visie kunnen ondersteunen.”

Rol van uitgevers en leveranciers verandert

Natuurlijk verandert ook de rol van uitgevers en leveranciers door de wisselende wensen van scholen en de digitale mogelijkheden. Zo komen er nieuwe, vaak kleine aanbieders bij die alleen digitaal oefenmateriaal aanbieden, soms gebaseerd op bestaande methodes. Zij hebben het niet altijd makkelijk, zegt Meindersma. “Een universiteit wilde laatst een nieuwe methode lanceren, gebaseerd op eigen onderzoek. Maar voor zo’n investering heb je wel genoeg afnemers nodig.” 

Ook de grotere uitgevers bezinnen zich op hun verdienmodel, ziet hij. “Een methode ontwikkelen kost geld en dat verdien je niet terug met de verkoop van een paar losse modules. Ze zoeken naar een nieuw businessmodel. Dat geldt ook voor de leveranciers. Vroeger een magazijn vol boeken, maar welke meerwaarde bieden zij nu? Ik zie best een rol in het bieden van overzicht en advies aan scholen. Daar is behoefte aan.” 

Samenwerking scholen en co-creatie

De markt wil graag inspelen op de vraag van scholen, maar dan moet die wel helder zijn. Dat was een duidelijke boodschap tijdens de marktconsultatie van SIVON. Je moet als school heel precies kunnen verwoorden wat je zoekt en wat je behoeften zijn. Pas dan kan een leverancier een aanbod ontwikkelen dat echt passend is.

Daarnaast lijkt samenwerking een sleutel tot succes. Als scholen met eenzelfde onderwijsvisie samen optrekken, ontstaat er ‘massa’ aan de vraagkant. En kunnen aanbieders met die vraag aan de slag. Soms zelfs in co-creatie. Meindersma: “Het mooie is dat de feedback van leerkrachten dan direct bij de ontwikkelaars terechtkomt.” 

Wij moeten bedenken wat we willen en dat duidelijk maken. Daar begint het mee.

Meindersma ziet al voorbeelden. "Er wordt nagedacht over betere leermiddelen voor Engels, een vak waar veel leraren moeite mee hebben. En veel scholen willen iets met onderzoeksvaardigheden, liefst bij vakken als geschiedenis en wereldoriëntatie. Daar zien uitgeverijen wel brood in.” Hij roept scholen dan ook op zich uit te spreken.

Samen optrekken om vraag helder te krijgen

Marije Boonstra is onderwijsadviseur bij Auris, dat negentien scholen bestuurt in het speciaal onderwijs voor kinderen met een taalontwikkelingsstoornis en dove en slechthorende kinderen. En ze is bestuurslid van de basisschool van haar eigen kinderen. Wat viel haar op tijdens de marktconsultatie van SIVON? “Hoe belangrijk samenwerking is. En dan niet zozeer voor financieel voordeel, want de marges zijn klein in deze markt. Maar wel om te zorgen dat het aanbod voldoet aan onze wensen. Die moeten we als scholen dan natuurlijk helder hebben. In het speciaal onderwijs is de motivatie groot om dit samen op te pakken. Want als wij bijvoorbeeld gebarentaal in filmpjes willen, dan helpt het overduidelijk als wij ‘met meer’ zijn. We trekken daarin graag samen op met leveranciers en aanbieders.” 

Zo sta je sterker in de leermiddelenmarkt

Tijdens de marktconsultatie van SIVON gingen leveranciers, distributeurs en schoolbesturen in gesprek over de aanbesteding en inkoop van leermiddelen. Lees hier de acht adviezen van die dag.