Artikel

Werkplaats Onderwijsonderzoek: Gepersonaliseerd leren met ICT

De mogelijkheden van gepersonaliseerd leren met ICT worden steeds beter in kaart gebracht, maar kennis over ‘wat werkt’ en ‘wat werkt niet’ is nog onvoldoende beschikbaar. Hetzelfde geldt voor de inzichten over de leeruitkomsten en de gevolgen van gepersonaliseerd leren. De komende drie jaar gaat de Werkplaats Onderwijsonderzoek Gepersonaliseerd leren met ICT hiermee aan de slag. ‘Het doordacht inzetten van ICT voor het bereiken van doelen is nodig om het onderwijs te verbeteren.’

Negen basisscholen, de Hogeschool Arnhem en Nijmegen (HAN) en het Welten Instituut (Open Universiteit) gaan praktijkonderzoek verrichten naar gepersonaliseerd leren met ICT en hun kennis en ervaringen delen, om zo andere scholen te helpen bij het maken van gefundeerde keuzes.

Onderzoek in de werkplaats

‘Al jaren werken we samen met partners om ICT een betere plek te geven binnen het primair onderwijs en de Pabo’, steekt Marijke Kral, lector Leren met ICT bij de HAN, van wal. ‘Dat doen we onder andere via het iXperium, ons expertisecentrum. Centraal staat de gezamenlijke visie dat het onderwijs meer gepersonaliseerd vorm zou moeten krijgen. Dus dat de leer- en ontwikkelingsbehoeften van individuele kinderen centraal staan én de leerlingen (mede) regie hebben over het eigen leren. ICT heeft daarbij een onmisbare rol.

Dat sluit perfect aan bij het doel van de Werkplaats Onderwijsonderzoek. We gaan de negen deelnemende basisscholen intensief begeleiden zodat zij concreter vorm kunnen geven aan hun ambities rondom gepersonaliseerd leren met ICT. Elke school werkt met een multidisciplinair ontwerpteam dat aandacht heeft voor het primaire proces, de organisatie van het onderwijs, de inzet van ICT en de competenties van leraren en leerlingen. Tegelijkertijd vindt er overkoepelend onderzoek plaats naar de experimenten. Doordat zowel studenten, leraren, lerarenopleiders als onderzoekers met elkaar samenwerken, ontstaat er verrijking en kruisbestuiving van kennis. Die kennis gaan we vervolgens breed delen met de sector.’

Marijke Kral, Sylvia Veltmaat en Jaap Dekker
Marijke Kral, Jaap Dekker en Sylvia Veltmaat

Wat is een Werkplaats Onderwijsonderzoek?

Het doel van een werkplaats is om in een meerjarige pilot te bouwen aan een structurele, duurzame verbinding tussen onderwijs, onderwijsontwikkeling en onderwijsonderzoek. Basisscholen, hogescholen en universiteiten werken hierbij intensief samen aan een gemeenschappelijk doel: het verbeteren van de kwaliteit van het onderwijs. Alle partners nemen hun eigen expertise mee en werken samen op basis van gelijkwaardigheid. In elke Werkplaats Onderwijsonderzoek gaat een team van leraren, onderzoekers en studenten samen aan de slag met het oplossen van een probleem uit de onderwijspraktijk. De PO-Raad en het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO) zijn voor het primair onderwijs de initiatiefnemers van de werkplaatsen.

www.werkplaatsenonderwijsonderzoek.nl

Werkplaats Onderwijsonderzoek Gepersonaliseerd leren met ICT

De Werkplaats Onderwijsonderzoek Gepersonaliseerd leren met ICT is de vierde werkplaats in het primair onderwijs en komt voort uit het programma Slimmer leren met ICT. De werkplaats is gestart op 1 september 2018 en bouwt voort op een reeds bestaande samenwerking binnen het iXperium/Centre of Expertise Leren met ICT. Basisscholen van negen schoolbesturen van CLC Arnhem en CLC Nijmegen werken in de werkplaats samen met de Pabo (HAN), het lectoraat Leren met ICT (HAN) en het Welten Instituut (Open Universiteit). Kernvraag is: hoe kunnen we leerlingen onderwijs op maat bieden met behulp van ICT?

www.ixperium.nl

Met fysieke ruimtes zoals het iXperium laten we zien dat het onderwijs breed is en veel meer te bieden heeft dan alleen maar rekenen en taal.

Sylvia Veltmaat, bestuurder DeBasisFluvius

Duurzame ontwikkeling

‘De negen scholen die meedoen, hebben allemaal de ambitie om de koppeling te maken tussen ICT, het curriculum en het verbeteren van het onderwijs’, vertelt Sylvia Veltmaat, bestuurder van DeBasisFluvius en één van de kartrekkers van het iXperium. ‘Het wordt pas een duurzame ontwikkeling als het hele schoolteam meedoet en hier achter staat. Dat is een veranderproces. Om dat te bereiken hebben we allerlei aanpakken. Een voorbeeld daarvan is het teamspel iXpeditie Maatwerk. De deelnemers krijgen telkens een andere rol – leraar, conciërge, leerling et cetera – en moeten, onder andere met attributen zoals een VR-bril, oplossingen zoeken voor leerlingen die een specifiek vraagstuk hebben. De game nodigt uit om met elkaar na te denken over hoe je ‘recht doen aan verschillen tussen leerlingen’ organiseert in de klas en op school en hoe ICT daarbij kan helpen. Doordat leraren, Pabo-docenten en Pabo-studenten er actief aan meedoen, worden ze competenter, denken ze beter na over een doordachte inzet van ICT in het onderwijs en durven ze makkelijker zelf in de praktijk aan de slag te gaan.’

Leren door te doen

Jaap Dekker, coördinator iXperium en Pabo-docent aan de HAN, is enthousiast over de Werkplaats Onderwijsonderzoek. ‘Uit onderzoeken van ons lectoraat Leren met ICT komt naar voren dat de ICT-vaardigheden van Pabo-docenten nog niet op het gewenste niveau zijn. Daar wordt hard aan gewerkt. Het meest leren ze door zelf aan de slag te gaan met ICT en door samen te werken. Daardoor groeit hun enthousiasme en staan ze stil bij hoe ze hun eigen lessen kunnen verbeteren.

Andersom brengen zij hun kennis in bij de vraagstukken die scholen in de dagelijkse praktijk hebben. De eerstejaars studenten mogen alle devices en materialen van het iXperium proberen en ervaren, maar bereiden ook meteen een schoolbezoek aan het iXperium voor. We zien dat zij door deze werkwijze sneller gewend raken aan het inzetten van ICT dan vierdejaars studenten en docenten. Wat ik wel een interessant vraagstuk vind, is of de studenten ook de koppeling kunnen maken naar gepersonaliseerd leren met ICT. Dat gaan we in de werkplaats onderzoeken. Zo brengen we voortdurend de driehoek tot stand tussen school, opleiding en onderzoek.’

Kansen

Op termijn zouden samenwerkingen als deze kunnen bijdragen aan het aantrekkelijker maken van het vak leraar, denkt Sylvia. ‘Middelbare scholieren hebben bij het kiezen van een studie vaak een vertekend beeld van de Pabo-opleiding; de eigen school is hun referentiekader en ze denken dat het vak niet interessant is. Met fysieke ruimtes zoals het iXperium laten we zien dat het onderwijs breed is en veel meer te bieden heeft dan alleen maar rekenen en taal. Door de buitenwereld naar binnen te halen, kunnen we het imago veranderen en studiekiezers enthousiasmeren die andere interesses hebben, zoals voor kunstzinnige vakken of technologie zoals vloggen en programmeren.

We laten nog zoveel mogelijkheden onbenut. Pabo-studenten en startende docenten die wel veel hebben met ICT of nieuwe technieken staan daarin alleen, waardoor ze de opleiding verlaten of zich aanpassen. We hebben meer diversiteit nodig, in onze opleiding en in de mensen die we aantrekken. Daarin speelt ICT een heel belangrijke rol.’

Onderzoeken en verbinden

De komende drie jaar wordt – zowel op schoolniveau als overkoepelend – onderzocht wat de effecten zijn van de aanpak van de Werkplaats Onderwijsonderzoek op gepersonaliseerd leren met ICT. Marijke: ‘We kijken onder andere naar hoe de inzet van ICT bijdraagt aan meer eigen regie bij leraren en leerlingen, de effecten van gepersonaliseerd leren op leerprestaties en de ontwikkeling in professionalisering van leraren. Onderzoekers van de Open Universiteit werken vanuit het iXperium en gaan zelf ook drie scholen begeleiden. Zo leggen we overal verbindingen.’

Sylvia hoopt in de werkplaats ook een antwoord te krijgen op de vraag waarom veranderingen in het werkveld zo traag gaan: ‘Wat is ervoor nodig om echt stappen te zetten? Daar hebben we wel aannames over, waarvan er een aantal al is bevestigd. Het heeft bijvoorbeeld veel met leiderschap te maken: heeft een school een heldere visie en doelstellingen, en durf je daar als team en directeur ook voor te staan?’

Kennis delen en opdoen

Het ontwikkelen en delen van de kennis die wordt opgedaan, is een belangrijk aspect binnen de Werkplaats Onderwijsonderzoek. Marijke: ‘De negen deelnemende scholen vallen onder verschillende besturen. We vragen hen om kennis te delen met de andere scholen binnen dat bestuur. Daarnaast fungeren alle 200 scholen die betrokken zijn bij het iXperium in Arnhem en Nijmegen als een soort ‘buitenring’. Zij worden uitgenodigd om kennis op te doen, feedback te geven en te leren van de ervaringen. Verder delen we informatie op de website van het iXperium en via rapportages.’

Blik vooruit

De partners hebben veel vertrouwen in de aanpak. ‘We zijn – eerst met het iXperium, en vervolgens met de werkplaats – gestart vanuit het idee dat de Pabo-opleiding kan leren van de knelpunten waar scholen tegenaan lopen. De kennis die studenten tijdens hun studie en stage op scholen opdoen, kunnen zij als startend leraar weer delen de scholen waar ze gaan werken. Die wisselwerking is belangrijk. Door er onderzoek aan te verbinden, zorgen we dat er beredeneerde keuzes gemaakt kunnen worden voor de inzet van ICT, in plaats van enkel mee te gaan met hypes. En alleen door samenwerking kunnen we het onderwijs echt verbeteren. We willen het hele ‘systeem’ vooruit helpen, om uiteindelijk alle leerlingen een stap verder te brengen.’

Handen op planeet