Interview 3 maart 2020

Succesvol innoveren in één jaar: de eerste inzichten van de Innovatievragen

schrijvende kinderen

In september 2019 gingen de eerste zeven innovatievragen van start en in februari 2020 was de kick-off van de tweede lichting innovatievragen. Een mooi moment om terug te blikken op de afgelopen maanden. Wat zijn de inzichten en opbrengsten tot dusverre? En hoe doe je dat eigenlijk, succesvol innoveren in één jaar?  

De diepte ingaan 

Bij de ontwikkeling en implementatie van ICT binnen het onderwijs lopen schoolbesturen soms tegen vragen aan waar zij geen antwoord op hebben. Met een innovatievraag kunnen zij, met begeleiding vanuit de PO-Raad, een volgende stap zetten en gedurende een jaar de diepte ingaan. Janny Kappert, projectleider van Samen Slimmer Leren en van de Innovatievragen, weet alle ‘ins & outs’ hiervan. “De redenen waarom besturen een innovatievraag  willen starten, lopen uiteen. Soms is er behoefte aan onderzoek en expertise, bijvoorbeeld bij ingewikkelde vraagstukken zoals artificial intelligence (AI). Maar bij de meeste innovatievragen zien we dat een bestuur worstelt met het kiezen van de juiste aanpak: wat is er nodig om ontwikkelingen echt in gang te zetten en iteratief aan de slag te gaan? De procesbegeleiding die de PO-Raad biedt, helpt hierbij.”   

Leren en communiceren 

De randvoorwaarden die we stellen aan de innovatievragen zijn bedoeld om de kans op 'beweging' te verhogen, vervolgt Janny: “We hebben de vragen geselecteerd aan de hand van meerdere criteria. Zo is het belangrijk dat het vraagstuk helder is, en dat er sprake is van een interne projectleider en een betrokken schoolbestuur. Het vraagstuk moet ook in één jaar opgepakt kunnen worden en de resultaten moeten voor de hele sector interessant zijn." Het is de bedoeling dat de ervaringen en kennis uit de innovatievragen gedeeld worden met de sector. "Dit laatste gebeurt volop. We zien bijvoorbeeld dat de projectleiders LinkedIn actief gebruiken om hun leerpunten en kennis te delen. De meet-ups die er op een aantal momenten zijn, zorgen ook voor leren en uitwisselen met elkaar. Het is een intensief jaar, maar juist daardoor worden de projectleiders als het ware koplopers in het leiden van dit soort projecten. Een mooie bijvangst!” 

Innovatietriggers 

Een aantal thema’s komt bij de innovatievragen vaker naar voren, zoals digitale geletterdheid, (leer)labs en het effectief inzetten van adaptieve digitale leermiddelen. Maar wat zijn eigenlijk de triggers om aan de slag te (willen) gaan met innovatie? Janny: “Ten eerste willen besturen de onderwijskwaliteit verbeteren. Niet alleen qua toetsen, maar ook wat betreft het vergroten van eigenaarschap bij leerlingen en leraren bijvoorbeeld. Ten tweede zien we volop de behoefte om de omgeving meer te betrekken bij de school en zo een rijke leeromgeving te kunnen bieden. Een andere trigger is de curriculumherziening waarin digitale geletterdheid een grotere rol gaat spelen. Scholen zien kansen en de noodzaak om leerlingen digitaal toe te rusten en 'de digitale kloof' te overbruggen. Tot slot zien we dat nieuwe technologieën aanzetten tot innovatie; scholen ontdekken nieuwe mogelijkheden om ICT slim in te zetten binnen het onderwijs.”  

Soorten innovatie

Vanuit de innovatievragen onderscheiden en ondersteunen we drie vormen van innovatie: 

  1. Productinnovatie

    Hierbij gaat het om samenwerking met marktpartijen (zoals bij Stichting Jong Leren) of het bepalen van functionele eisen voor een nieuw product (zoals bij SPOVenray). Design thinking is hier een goede methode voor.  

  2. Procesinnovatie

    Hierbij gaat het vooral om onderzoek, bijvoorbeeld naar de functionele inzet van ICT voor thuisblijvers (zoals bij Heliomare) of het kijken naar de opbrengsten van werken met gemetadateerd projectmatig aanbod uit de regio (zoals bij SSPOH).  

  3. Sociale innovatie

    Bij sociale innovatie staat het meekrijgen en professionaliseren van mensen centraal en het komen tot een lerende, professionele organisatie (zoals bij BOOR). Een veranderkundige aanpak staat hier centraal.  

Mooie inzichten 

Uit de eerste lichting innovatievragen komen nu al mooie procesinzichten naar voren, vertelt Janny: “Veel projectleiders willen snel aan de slag gaan, terwijl het belangrijk is om eerst de (verander)vraag scherp te krijgen. Want dan weet je zeker dat je met het juiste vraagstuk aan de slag gaat. Het is ook belangrijk om te kijken om wat voor type innovatie het gaat, want dat bepaalt welke aanpak het meest geschikt is. Ga je bijvoorbeeld onderzoek doen, of past eren methodiek als design thinking beter? Een ander belangrijk inzicht is dat er een kernteam nodig is met mensen die urgentie voelen. Zonder dit draagvlak lukt het namelijk niet om een beweging op gang te brengen. Verder zien de projectleiders het belang in van het betrekken van leerlingen en leraren bij de innovatievragen. Dat is zoveel waardevoller dan zelf iets bedenken achter je bureau. En tot slot: de ruimte die de deelnemende besturen bieden om dingen te proberen en fouten te maken, blijkt cruciaal. Want juist in leren van het proces zit de grootste winst!”  

Samengevat: 5 lessen uit de eerste innovatievragen

  1. Zorg voor een heldere, afgebakende vraag.

  2. Bedenk met wat voor soort innovatie je te maken hebt, dit bepaalt je aanpak.

  3. Organiseer een kernteam met mensen die de urgentie voelen.

  4. Betrek leerlingen en leraren.

  5. Zorg voor ruimte om te proberen en fouten te maken.