Artikel

Specialistische ICT-vraagstukken in het speciaal onderwijs

meisje met VR-bril

Alle ICT-coördinatoren van Onderwijsgroep Buitengewoon zitten vandaag, dinsdag 20 november 2018, al vroeg achter hun computer. Omdat de scholen op enige afstand van elkaar liggen, vergaderen ze via Skype. Beleidsmedewerker ICT Pascal Marcelis leidt de vergadering. Ook van achter zijn beeldscherm natuurlijk.

Verschillende actualiteiten passeren de revue: aanbestedingen voor hardware en internetverbindingen, ICT-oplossingen voor het onderwijs zoals Cloudwise COOL en Prowise GO, de extra rol van de ICT-coördinator als privacy-aanspreekpunt - met betrekking tot de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) - en het thema voor de jaarlijkse studiedag in 2019. Omdat Onderwijsgroep Buitengewoon een organisatie is met scholen voor (voortgezet) speciaal- en praktijkonderwijs, hebben de ICT-coördinatoren ook met specialistische vraagstukken op ICT-gebied te maken, zo blijkt al snel.

Beveiligde e-mailoplossingen

“Iemand heeft op de agenda gezet ‘aandacht voor de huidige werkwijze voor het versturen van documenten per e-mail’”, zegt bovenschools ICT’er Pascal Marcelis. “Ja, dat was ik”, antwoordt Hans Ploum, ICT-coördinator op mytyl-tyltylschool Ulingshof. “Ik krijg regelmatig de vraag hoe we nu intern en extern moeten e-mailen als er persoonsgegevens gebruikt worden.”

Pascal geeft aan dat er inmiddels een richtlijn voor het e-mailen van persoonsgegevens bestaat en dat deze in het schoolleidersoverleg aan de orde is geweest. Hij gaat de richtlijn nog afstemmen met de bovenschools applicatiebeheerder en zorgt dat alle ICT-coördinatoren daarna een handleiding van de nieuwe werkwijze ontvangen.

Pascal: “Intern e-mailen kan prima via de beveiligd-mailen-optie van Microsoft Office 365. Voor externe e-mail kunnen we voorlopig 7-Zip gebruiken.” Pascal gaat onderzoeken of e-mail via de ‘beveiligd-mailen-optie’ van Office 365 op de juiste manier bij derden binnenkomt. Pascal: “We kunnen er ook voor kiezen om de e-mailoplossing van de ambulante zorg te gebruiken, mits die twee richtingen op wordt ondersteund. Als jij daar per zorgpartij informatie over hebt, Hans, dan zou ik die graag van je ontvangen.” Hans: “Ik stuur het je door.”

Beveiligingseisen software

Pascal adviseert de ICT-coördinatoren om bij het kiezen van nieuwe methodesoftware goed te kijken of deze voldoet aan de randvoorwaarden omtrent privacy. “Adaptieve software bijvoorbeeld, moet  voldoen aan de beveiligingseisen. In het kader van de Regeling pseudonimisering onderwijsdeelnemers mogen er uiteindelijk helemaal geen persoonsgegevens via het internet worden gedeeld. Er moet gewerkt worden met nummers: een soort pseudoniem of ‘BSN van het onderwijs’, genaamd ECK-iD. Tot die tijd moeten we zorgen voor goede verwerkersovereenkomsten. En voor bijvoorbeeld learning game Kahoot! kunnen we zelf een pseudoniem verzinnen in de vorm van enkel een voornaam of een nummer.”
 

Buitengewoon foto 1

Onderwijskundige visie koppelen aan inzet ICT

Op schoolniveau zijn de ICT-coördinatoren bezig om het onderwijs op het gebied van ICT (en met behulp van ICT) te verbeteren. Na afloop van het Skype-gesprek licht Pascal het een en ander toe: “De een richt zich meer op computational thinking, terwijl de ander volop bezig is met adaptieve software. Iedereen heeft een andere focus en dat heeft te maken met de onderwijskundige behoefte of visie van de verschillende scholen.”

Op Impuls, een school voor voortgezet speciaal onderwijs, zitten veel leerlingen met een laag IQ. Pascal: “Deze school heeft een duidelijke, onderwijskundige visie en ook haar visie rond de inzet van ICT is aardig uitgewerkt. De focus ligt op het direct geven van feedback op de leerprestaties van leerlingen. Impuls kiest er daarom bewust voor om met adaptieve software te werken. De leerlingen zien dan meteen wat ze goed of fout doen, de software past zich aan aan het individuele niveau en op basis van feedback leren de leerlingen direct verder. Met traditionele methodes zou dit veel tijd en inspanning van de leraar vragen. Impuls maakt een goede verbinding tussen de onderwijskundige behoefte en de inzet van ICT.”

Een baan als programmeur?

Op de Talentencampus Venlo of Ulingshof kunnen leerlingen zitten met een hoger IQ. Pascal: “Kinderen met een hoger IQ kun je bijvoorbeeld uitdagen met computational thinking. Je kunt aan hen vragen om complexere problemen op te lossen, door het herkennen van logische stappen en andere iteratieve patronen.” Daarom zijn deze scholen nu ook bezig met Bee-Bots (programmeren via hardware) en eerder experimenteerden ze met Bomberbot (programmeren via software). Pascal: “Zo verkennen ze nieuwe kansen voor de leerlingen, ook beroepsmatig. Bijvoorbeeld om de zelfredzaamheid te bevorderen en dagelijkse dingen makkelijker te maken. Of misschien wel om later als programmeur te gaan werken. ICT is tegenwoordig verweven met allerlei banen. Daarom moet je de leerlingen ICT aanbieden.”

Investeren in professionalisering

Pascal: “ICT biedt veel nieuwe kansen. Als we de leerlingen digitaal geletterd willen maken, moeten de leraren dat ook zijn. Dat is een belangrijke stap die we nu willen zetten.” Pascal benadrukt dat niet iedere leraar alles hoeft te weten. “Het is belangrijk om per school eerst een met ICT-ondersteunde visie uit te werken, dan te bekijken waar qua kennis de gaten zitten en vervolgens te bepalen hoe we die gaten op gaan vullen. Hier wordt de komende jaren in geïnvesteerd.” De ICT-coördinatoren bepalen in samenspraak met de schoolleider vervolgens welke accenten er wanneer gelegd moeten worden: ‘het faseren en prioriteren’, aldus Pascal.
 

Buitengewoon foto 2

Grotere kansen door nieuwe ontwikkelingen

Pascal: “Het speciaal onderwijs is niet gelijk aan hét onderwijs. Je zou het misschien niet verwachten, maar sommige ontwikkelingen bieden op onze scholen juist meer kansen dan in het reguliere onderwijs. Neem 3D-printen: dat is misschien pas over vijf jaar breed opgenomen in het onderwijs, maar voor onze leerlingen zou het nu al kansen bieden. Kinderen die kunnen tekenen met de computer, kunnen later opgeleid worden tot architect of kunstenaar. Dit zijn extra kansen, ook op het gebied van kunst en cultuur. Wij hebben heel creatieve leerlingen, die misschien geen hoog IQ hebben, maar wél de kunstenaars van de toekomst worden. Deze leerlingen zouden hun talenten kunnen ontwikkelen door bijvoorbeeld 3D-printen of digitaal muziek maken. En hierdoor ontstaan ook weer meer mogelijkheden voor later.”

Mediawijsheid en veiligheid

Hoewel iedere school een eigen ‘ICT-accent’ legt, besteden alle scholen op dit moment veel aandacht aan mediawijsheid. Pascal: “Mediawijsheid voor kinderen in het speciaal onderwijs is een heel andere tak van sport dan in het regulier onderwijs. Kinderen zijn extra kwetsbaar en moeten goed begeleid worden.”

Er is een lesmethode rond WhatsApp en sexting, speciaal voor kinderen met een laag IQ of gedragsproblemen. Pascal: “Ook leerlingen in het speciaal onderwijs zitten veel op WhatsApp. Kinderen met een stoornis in het autistisch spectrum kunnen het lastig vinden om gezichtsuitdrukkingen van andere mensen te interpreteren. Maar met een computer kunnen ze prima uit de voeten; die geeft altijd eenzelfde soort reactie.” Deze kinderen zijn vaak erg verbonden met hun smartphone en in plaats van menselijke interactie zullen ze in veel situaties de voorkeur geven aan interactie via de computer. Pascal: “Het moeilijke is dat die kinderen ook de communicatie via WhatsApp niet altijd goed interpreteren. Als iemand typt ‘trek je shirt uit’, dan kunnen zij dat doen zonder te weten wat mogelijk de consequenties zijn. In het speciaal onderwijs is daar dus meer aandacht voor nodig. Veiligheid en zelfredzaamheid gaan hand in hand.”