Masterclass 30 juli 2019

“Maatwerk vraagt om een leermiddelenmix met digitaal materiaal”

jongen met ipad

“Zeg eens: wat zijn jullie onderwijsambities?," start Willem-Jan van Elk, strategisch adviseur leermiddelen bij Kennisnet, tijdens de Werkdag Veranderen met ICT over leermiddelen en leeromgevingen eind 2018. De aanwezigen zitten behoorlijk op één lijn: maatwerk staat voorop. Door meer in te spelen op verschillen, zijn leerlingen gemotiveerder en verloopt het leerproces beter, zo is de gedachte.  

Dit heeft zeker invloed op de vraag naar leermiddelen, vervolgt Willem-Jan van Elk. “Volgens de onderwijssector moeten leermiddelen uitdagend zijn, de leerling betrekken bij de regie over het eigen leerproces, adaptief zijn en onafhankelijk van plaats, tijd of device.” Dat lukt volgens Willem-Jan niet zonder een goede leermiddelenmix waarin ook digitaal leermateriaal optimaal wordt benut. 

Ambitie versus realiteit 

Willem-Jan van Elk
Willem-Jan van Elk (Kennisnet) 

De ambitie is er, maar hoe staat het met het daadwerkelijke gebruik van ICT-toepassingen in het onderwijs? Willem-Jan: “Dat hangt af van de toepassing. Uit de Vier in balans-monitor (2017) blijkt dat bijna 80% van de leraren bij meer dan de helft van de lessen een beamer of digibord gebruikt. Echter, slechts 14% laat leerlingen bij meer dan de helft van de lessen werken met digitale toepassingen die zij nodig hebben in een later beroep. En voor leren programmeren of programmeren ligt dat percentage nog lager, op 3%.” 

Willem-Jan vervolgt: “Uit dezelfde monitor blijkt dat de ambities van schoolleiders en bestuurders vele malen hoger liggen, wellicht omdat zij verder vooruit kijken. Er lijkt sprake van een kloof tussen de ambities van het bestuur en de realiteit op de werkvloer. Hier ligt dus nog wel een vraagstuk op het gebied van leiderschap en verandervermogen.” 

Grafiek Vier in Balans 2017
Huidig gebruik van ICT-toepassingen bij meer dan de helft van de lessen
(uit: Monitor Vier in Balans 2017)

 

Maak een mix 

In de Leermiddelenmonitor van het SLO komt naar voren dat meer dan 70% van de scholen nog vooral gebruik maakt van methoden. Als aanvulling hierop wordt open content gebruikt. “Prima,” vervolgt Willem-Jan, “kies een mix van die leermaterialen die het beste het onderwijskundige doel dienen. Papier is daarbij niet slechter of beter dan digitaal materiaal, het gaat erom dat het leermiddel bij de situatie past. Maak je eigen blend, want de combinatie van beide soorten leermateriaal biedt veel voordelen.” 

Vaardige docenten nodig  

Eén van de voordelen van digitale leermiddelen is dat je meer invulling kan geven aan de breed gedeelde ambitie voor maatwerk en differentiatie. Willem-Jan: “Maar dit gaat niet vanzelf. Het grootste aandachtspunt is de school zelf. Werken met digitale leermiddelen vraagt om docentvaardigheden als ‘differentiatievaardig’ zijn, curriculumbewustzijn en ICT-bekwaamheid. Daarvoor is leer- en verandervermogen in de school nodig en daar valt nog veel te winnen. Kortom: een grote opdracht voor schoolleiders en staf.” 

Er is verandervermogen nodig 

Willem-Jan vervolgt: “Het is te makkelijk om te zeggen dat uitgeverijen te weinig innoveren. Stel dat volgend jaar al het leermateriaal digitaal zou zijn, dan is het onderwijs er nog niet klaar voor. Zes jaar geleden zei de sector tegen uitgeverijen: ‘Er gebeurt te weinig’. Uitgevers hebben vervolgens geïnvesteerd in digitale leermiddelen maar geven nu aan dat veel scholen deze wel kopen, maar soms niet activeren of maar weinig gebruiken. Als docenten de mogelijkheden van het materiaal goed kennen, is er veel meer uit te halen.” 

Willem-Jan geeft enkele tips om het gebruik van digitale leermiddelen te intensiveren. “Investeer in het inhoudelijke gesprek tussen leraren. Leer van elkaar wat werkt, en wat niet. En bespreek daarbij ook hoe je met de inzet van leermiddelen het onderwijs slimmer en effectiever kunt organiseren. Dat kan ook tijd en geld opleveren.” 

Zet het Vier in balans-model in

Met alleen investeren in leermiddelen ben je er niet. Het Vier in balans-model van Kennisnet laat zien hoe scholen optimaal rendement kunnen halen uit ICT. Het model beschrijft de vier ‘bouwstenen’ die hiervoor nodig zijn: visie, deskundigheid, inhoud & toepassing en infrastructuur. Wanneer deze met elkaar in balans zijn, kunnen scholen de gewenste opbrengsten op het gebied van ICT bereiken. Als eenzijdig geïnvesteerd wordt in 1 of 2 bouwstenen, dan heeft dat nauwelijks rendement. 

Graag meer weten?