Artikel

Leren met ICT: "Nu is het investeren, vanaf het tweede jaar levert het op"

Op basisschool ‘t Blokhuus in Hoevelaken kwam de ICT-werkgroep op 6 november 2018, in de lerarenkamer bijeen. “Om even de stand van zaken te bespreken”. “En te bekijken waar we tegenaan lopen met de nieuwe devices.” De school investeerde in de aanschaf van 70 iPads, in Chromebooks en software voor alle groepen.

De werkgroep bestaat, naast José, uit zes mensen. Van iedere twee groepen is er een afgevaardigde: Annemarie van den Bedem (namens de groepen 1/2), Annerie Schuiteman (groepen 3 en 4), Brigit van Altena (groepen 5 en 6) en Neddy Teunissen (groepen 7 en 8). Zij zijn binnen de school ook het aanspreekpunt wanneer collega’s vragen hebben over het gebruik van ICT. Om de beurt vertellen de aanwezigen over hun ervaringen met ICT in de dagelijkse praktijk.

Groepen 1/2 

De twee groepen 1/2 hebben nu enkele iPads per klas. Er zijn recent enkele apps bijgekomen voor de kleuterklassen. Annemarie: "Kinderen vinden het ontzettend leuk om hiermee te werken. Het grootste probleem dat ik ervaar, is dat de koptelefoontjes het niet altijd goed doen. Ik vind ze eigenlijk te fragiel voor de kleuters. We hadden ook koptelefoons van een supermarkt en die waren eigenlijk wel goed; wat beter bestand tegen het geluid van de omgeving en ze sloten beter af.”

José denkt mee: “Op een beurs zagen we toch ook hufterproof koptelefoons, is dat niet wat voor de kleuters?” Ja, dat lijkt Annemarie wel wat. “Voor de jongere kinderen heb je echt een duurzaam product nodig.” Als de techniek faalt, moet de leraar steeds bijspringen. Kleuters lossen dat soort problemen zelf nog niet op, is gebleken. José: “Ga maar even na wat die koptelefoons kosten. Volgens mij zijn ze best prijzig, maar als je er maar drie per klas nodig hebt, dan vind ik het, gezien de motoriek van de kinderen, de investering wel waard.”

Haperende software

Werkgroep ICT bij 't Blokhuus

We hebben wel wat opstartproblemen gehad in 2018”, vertelt Annemarie. “De software stopte er steeds onverwachts mee. Dat was best wel frustrerend; steeds inloggen, uitloggen, inloggen. Ik heb daarover contact met de uitgeverij gehad.” José: “Ik begreep dat de problemen vooral komen doordat sommige programma’s nog werken op Flashplayer.” Andere programma’s bleken voor kleuters te moeilijk, dus daar is de school mee gestopt. “Je betaalt per kind, dus dan moet je het ook écht gebruiken”, vindt José.

Een aantal ouders gaat meehelpen in de kleuterklassen om de kinderen te leren werken met iPads. “We hadden al ouders voor de ondersteuning met het werken op pc’s, maar omdat kleuters meer gewend zijn aan tablets, schakelen we daar naar over”, vertelt Annemarie. 

Groepen 3 en 4 

Ook de groepen 3 en 4 zijn overgestapt van enkele pc’s in de klas naar iPads. Annerie: “We hebben het zo verdeeld dat iedere klas in de ochtend 10 iPads kan inzetten. In de middag geldt hetzelfde, maar als een of twee groepen aan het gymmen zijn, kan de derde groep alle iPads en koptelefoons gebruiken, zodat de hele klas tegelijkertijd op de tablet kan werken. Zo wisselen we dat af.” Dat werkt volgens Annerie goed. De leerkrachten van de groepen 3 en 4 gaan nog een keer bij elkaar zitten om dit te evalueren.

Kinderen die snel opgeven

Annerie: “Er is iets nieuws vanuit Veilig leren lezen, Leesturbo. Ik heb nog niet precies bekeken wat het inhoudt, maar het zal te maken hebben met tempolezen en flitslezen.” Annemarie: “Ik zag het ook al op Facebook staan en de reacties waren erg positief.” Annerie: “Kinderen vinden Veilig leren lezen ontzettend leuk. Als ze de opdrachten goed uitvoeren, ‘verdienen’ ze dingen, waarmee ze weer wat kunnen ‘kopen’. Dat wordt goed opgeslagen op hun eigen account, waardoor de leerlingen ook verder kunnen waar ze de keer ervoor zijn gebleven. Ik merk dat kinderen om diezelfde reden een aantal andere programma’s minder aantrekkelijk vinden.”

De leerkrachten hebben besloten met groep 3 nog niet te beginnen met Taalzee en om dat pas na de kerstvakantie te doen. Leerlingen moeten er zelf al veel voor kunnen lezen en dat lukt nog niet voldoende in groep 3. “Kun je daar dan niet een ‘halve licentie’ voor aanvragen”, vraagt Annerie. “Nee, helaas”, zegt José. “Ik zou zeggen: probeer het alvast met de kinderen die het wél kunnen.”

Meer ICT, minder werkdruk, hogere onderwijskwaliteit?

't Blokhuus werkt met digitale leermiddelen in de klas, als onderdeel van het plan Werkdrukverlaging. Sommige leerkrachten ervaren al verschil in werkdruk. Leerkrachten in de middenbouw hebben dankzij Snappet veel minder nakijkwerk. Bovendien krijgen leerlingen in de les direct feedback van Snappet. Hierdoor hebben leerkrachten tijdens de les, maar ook daarna, meer mogelijkheden. José Wuijster (adjunct-directeur/IB’er): “Het eerste jaar vraagt van iedereen geduld en investering van tijd, maar vanaf het tweede jaar gaat het ons veel opleveren. De mate van investering verschilt per leerkracht; de een is behendiger in het bedienen van een device dan de ander.”

Annerie Schuiteman (groep 3 en 4): “Geef iedereen de tijd om mee te groeien. Het heeft ook veel tijd gekost om de kinderen aan te leren hoe ze met de software moeten omgaan. Maar werken met de iPads geeft veel nieuwe, niet voorziene mogelijkheden, zoals de flexibiliteit van werkplek. Bovendien leren kinderen nu goed hoe ze voorzichtig met fragiele, kostbare materialen omgaan en hoe ze elkaar kunnen helpen met werken op de iPad; allemaal heel waardevol. Ze gaan er netjes mee om en we zien dat sommige kinderen opeens in hun kracht staan, als ze goed met de iPad om kunnen gaan. Het haalt extra talenten naar boven, die anders onzichtbaar bleven.”

Groepen 5 en 6 

De groepen 5 en 6 zijn dit schooljaar gestart met het platform Snappet op de Chromebooks. Ook zijn ze aan de slag gegaan met Taalzee en Rekentuin en deze week wordt Words&Birds (Engelse les) geïntroduceerd. Voor de kinderen is het werken met de Chromebooks heel overzichtelijk, volgens Brigit. “Ze openen de browser en via het kopje Favorieten vinden ze vier links naar alle programma’s die we gebruiken. De kinderen zijn erg handig, met de Chromebooks. Ze zijn soms sneller dan dat ik ben.”

"In het begin viel het ons een beetje tegen dat we een account, en daarmee een e-mailadres, moesten aanmaken om met de Chromebooks te kunnen werken”, vertelt Brigit. Daarom heeft ‘t Blokhuus ervoor gekozen om één e-mailadres aan te maken voor álle leerlingen samen; de kinderen loggen dus allemaal met hetzelfde account in. Brigit: “Dat heeft ook nadelen, want als één leerling een instelling aanpast, bijvoorbeeld het contrast, dan verandert dat dus bij alle kinderen. Maar het is niet te doen om voor iedereen een eigen e-mailadres aan te maken.”

José: “Dit zijn van die dingen die je bij aanschaf nog niet weet. Onze externe ICT’er kan dat soort dingen wel oplossen en beheren via een dashboard van Google, maar je moet er eerst tegenaan lopen.” Brigit: “Wij dachten: je opent een Chromebook en dan kan een leerling aan de slag. Dus dat viel even tegen. Ook kan een Chromebook soms zomaar uitvallen. We weten nog niet waardoor dat komt." Ze verwacht dat al hun ‘opstartproblemen’ volgend schooljaar zijn opgelost.

Beeldscherm minder afleiding dan werkboek

Werkgroep ICT bij 't Blokhuus

Brigit: “Helaas hebben wij wel eens te maken met softwarestoringen. Zo was afgelopen maandag bijvoorbeeld een landelijke storing van Snappet.” Ze zijn wel erg tevreden over het werken met Snappet. “Het voordeel van Chromebooks is ook dat we er zowel Snappet als andere programma’s op kunnen zetten”, zegt José, “en met Snappet besparen we veel nakijktijd.” Kinderen vinden het ook fijn om met Snappet te werken. “Ze zien tijdens de rekenles één som per keer op het beeldscherm. Het antwoord kunnen ze direct invullen. In een werkboek en een schrift is veel meer te zien en dat geeft ook meer afleiding”, vertelt Brigit.

"Wat we ons niet helemaal hebben gerealiseerd,” zegt José, “is dat de kinderen nu veel meer op devices werken dan voorheen. We moeten dus ook blijven letten op hun houding en ervoor zorgen dat ze blijven schrijven en hun motoriek kunnen ontwikkelen. Dat is belangrijk voor de hersenen.”

Brigit vertelt dat ze vorig jaar voor geschiedenis en aardrijkskunde met een nieuw online programma gestart zijn. “Het is heel fijn, maar voor de groepen 5 en en 6 betekent het wel dat ze nu in de ochtenden online bezig zijn met taal, spelling en rekenen en dan ook weer in de middagen met aardrijkskunde en geschiedenis. Ik vind dat wel veel.” José: “We hebben er nu alles al voor aangeschaft. Het gaat er meer om dat we ons er bewust van zijn. Je hoeft echt niet terug naar af, maar kinderen moeten ook handelend bezig zijn en er moet gewoon een goede balans zijn. Dit is iets waar we ook als team over moeten blijven nadenken.”

ICT uitkomst bij leerproblemen

't Blokhuus zet Snappet ook in voor kinderen met een leerachterstand. José: “In een groep van dertig leerlingen is het soms lastig deze kinderen goed te ondersteunen. Snappet biedt prachtige mogelijkheden. Je kunt ermee ‘teruggrijpen in de leerstof’ en deze leerlingen kunnen dan op eigen niveau verder.”

Iedereen van de Werkgroep ICT is het er over eens dat zo’n oplossing zowel voor leerlingen als leerkrachten veel ruimte geeft. “Voor kinderen die dyslexie hebben, is er ook een versie van Snappet waarbij de opgaven worden voorgelezen”, voegt Brigit toe. “De woorden die worden uitgesproken, worden gelijktijdig blauw, zodat de leerling kan ‘meelezen’. Ik heb iemand met dyslexie in de klas en die vindt het erg fijn; die pakt deze versie er regelmatig bij.”

Groepen 7 en 8

Het ontwikkelen van toetsenbordvaardigheden bij leerlingen van de bovenbouw is een van de doelstellingen. De groepen 7 en 8 hebben iPads met toetsenborden tot hun beschikking en Chromebooks, waar ook op getypt kan worden. ’s Middags maken de leerlingen gebruik van de iPads voor Naut-Meander-Brandaan. Via Pica Typen krijgen kinderen typeles om hun typediploma te kunnen halen.

Omdat er veel gebruik wordt gemaakt van de iPads is een goede discipline vereist. José: “Met het terugzetten, met het aankoppelen, met het opruimen. Daar moeten we collega’s op aanspreken als dat niet goed gaat. Wanneer iemand zijn spullen niet goed opruimt, dan zit iemand anders met de problemen.” Neddy: “We hebben al een rooster gemaakt voor het gebruik van Meander en Brandaan, maar daar komt nu ook Naut bij. Dat betekent dat elke groep een uur extra per week de devices nodig gaat hebben.” José: “Probeer van de groepen 3 en 4 iPads te lenen.” Neddy vraagt zich af of het dan nog wel overzichtelijk blijft, ook voor de kinderen. Volgend jaar komen er meer Chromebooks voor de groepen 7 en 8 en daarom worden er nu geen nieuwe iPads meer voor hen aangeschaft.

Adaptief lesmateriaal

Werkgroep ICT bij 't Blokhuus

Neddy ervaart met alle digitale hulpmiddelen meer overzicht op de ontwikkelingen van zijn leerlingen. Hij vindt het wel jammer dat hij als leraar niet precies inzage heeft in hoe adaptief de programma’s zijn. “Wat gebeurt er precies als een kind een fout maakt? Hoe past het programma zich dan aan? Wanneer ga je naar een hoger niveau?” José: “Hoe komen we daar achter?” Neddy: “Je hebt eigenlijk een leerlingaccount nodig, een fake account. Ik wil niet op een account van een leerling werken, want dan past het programma zich op mijn handelingen aan en dat is niet de bedoeling. Ik vind het daarnaast ook gewoon leuk om te zien hoe het precies werkt.”

José: “Je hoeft als leraar niet precies de techniek te snappen, maar je moet wel weten hoe het zit met de verschillende niveaus.” Neddy gaat contact opnemen met de uitgever om meer inzicht te krijgen in de adaptiviteit van de software. De werkgroep besluit om met het hele team een e-mail op te stellen naar de uitgeverijen. Op die manier kan het team zijn feedback delen en zijn er verbeteringen mogelijk aan de kant van de aanbieders.

In de nabije toekomst gaat ook de bovenbouw Snappet op Chromebooks gebruiken. Hierdoor komen er extra iPads beschikbaar voor de groepen 1 tot en met 4. “Dat komt, zonder dat we daar bewust voor hebben gekozen, heel goed uit. We gaan goed investeren in de onderbouw, zodat het ook daar lekker loopt. Dat is onze eerste prio”, sluit José af.

Ook aan de slag met ICT in de klas? De 3 belangrijkste lessen van 't Blokhuus:

  1. Zet alles in een meerjarenplan. Zet het bewust en gedegen neer. (José)

  2. Stel een werkgroep samen en zorg dat er per twee groepen een aanspreekpunt is. (Annerie)

  3. Er is een groot aanbod devices en software. Kies wat bij jou, jouw groep en school past. (Brigit)