Artikel

"Laten we voorsorteren op de nieuwe curriculumdoelen"

Alle schoolleiders van scholengroep Trinamiek zijn voor een directeurenberaad bijeengekomen. Een van de presentaties die vandaag, 20 november 2018, op het programma staat, is die van Koen Lambers, bovenschools ICT-coördinator van de stichting. Hij heeft Ronilla Snellen en Jenya Krul van Stichting FutureNL uitgenodigd om samen te spreken over het belang van digitale geletterdheid.

Koen Lambers introduceert het onderwerp bij de schoolleiders: “Uit het ICT-beraad (overleg tussen alle ICT-coördinatoren van Trinamiek) werd duidelijk dat alle ICT-coördinatoren digitale geletterdheid hoog op de agenda hebben staan. We willen hierin de komende tijd een flinke slag slaan. En wat vandaag betreft: we gaan ook zélf aan de slag met ICT-lesmateriaal!”

Kenniskloven in digitale geletterdheid

Bijeenkomst directeurenberaad

Koen vertelt verder: “We zien op het gebied van digitale vaardigheden langzaamaan kenniskloven ontstaan: tussen kinderen en leraren, maar ook tussen scholen onderling en tussen het onderwijs en de samenleving. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat digitale geletterdheid structureel wordt verweven met ons lesaanbod?” Hij benadrukt dat leraren zelf ook digitaal geletterd moeten zijn. “We gaan de kinderen niet bijhouden, maar we moeten hun wereld wel begrijpen. De kinderen van nu gaan later beroepen uitoefenen waarvoor je digitaal geletterd moet zijn.”

De overheid gaat digitale geletterdheid opnemen in de nieuwe curriculumdoelen. Koen: “Wij willen hier graag op voorsorteren. Wij willen onze kinderen nú al iets meegeven op het gebied van digitale vaardigheden en mediawijsheid. Daarom staan we hier vandaag.” Koen laat foto’s zien van onder andere een drone en een Beebot. “65% van onze scholen heeft vorig jaar gewerkt met ICT-materialen, maar we merken dat de kennis van leraren op een aantal punten gering is. We zien steeds meer initiatieven, maar vaak belanden de materialen na verloop van tijd toch achter in de kast.”

Lesmateriaal van Stichting FutureNL

Op FutureNL.org kunnen leraren uit het basisonderwijs gratis lesmateriaal vinden. Het lesmateriaal is gekoppeld aan de leerlijnen van Stichting Leerplan Ontwikkeling (SLO). Oprichter van FutureNL Ronilla Snellen: “In 2021 worden de nieuwe curriculumdoelen bij wet vastgelegd. Hierop vooruitlopend zijn curriculumdoelen voor digitale geletterdheid uitgewerkt. Alle lessen die wij maken en aanbieden zijn gekoppeld aan de geformuleerde kerndoelen.” Op FutureNL.org kunnen leraren zoeken op bijvoorbeeld ‘computational thinking’ en zo alle lessen filteren die aansluiten bij deze vaardigheid. Alle lessen hebben een docentenhandleiding en slides voor het digibord. De lessen zijn gekoppeld aan bestaande vakken als techniek, geschiedenis, taal of rekenen.

Als goed doel ICT-lesmateriaal maken

Ronilla Snellen, oprichter van FutureNL, neemt het stokje van Koen over. “Ik hielp in de klas van mijn dochter als ‘computerouder’. Al snel stelde ik mijzelf de volgende vraag: wat wordt er binnen het onderwijs eigenlijk gedaan aan digitale vaardigheden en wat is er tegenwoordig nodig in de maatschappij, in diverse beroepen?” Ronilla wilde iets gaan maken waar het onderwijs ‘écht op zat, en zit, te wachten’. Zo ontstond FutureNL, een platform met gratis ICT-gerelateerd lesmateriaal. De stichting heeft een ANBI-status, een status voor goede doelen. Ronilla: “We zoeken sponsoren binnen het bedrijfsleven zodat we alles gratis kunnen aanbieden aan scholen.”

Digitale geletterdheid en de rol van de leraar

Met behulp van de online tool Mentimeter checkt Ronilla wat de schoolleiders verstaan onder digitale geletterdheid. Zij noemen zaken als ‘gebruik kunnen maken van verschillende devices’, ‘programmeren’ en ‘de juiste kennis weten te vinden en beoordelen’. Ronilla: “Ja, dat klopt allemaal. Digitale geletterdheid bestaat uit vier aspecten: ICT-basisvaardigheden, informatievaardigheden, mediawijsheid en computational thinking.”

Ronilla: “Kinderen van nu weten veel, maar er zijn zaken die je als leraar zult moeten uitleggen, zoals het beoordelen van bronnen of mediawijsheid. Geef voorbeelden: wat post je wél op Instagram, wat niet? Hoe ga je om met iemand die iets lelijks zegt over jou op social media? Dat zijn en blijven zaken die kinderen niet automatisch oppikken. Een ander goed voorbeeld is het ethische stuk van techniek. Hoe kun je een elektrische auto programmeren en hoe gebruik je deze kennis op een verantwoorde wijze?”

The Big Escape

Mensen aan tafel
Het is tijd voor de schoolleiders om zelf aan de slag te gaan met het ICT-lesmateriaal van FutureNL. Ronilla: “Op deze manier kunnen jullie het zelf ervaren. We dagen jullie uit om mee te doen aan The Big Escape, een les met het spelelement van een escape room.” De les is normaal gesproken bedoeld voor de groepen 6, 7 en 8. De klas wordt dan opgedeeld in zes groepjes en ieder groepje moet ‘codes kraken’ door het maken van puzzels. Als de codes goed zijn, dan krijg je een cijfercombinatie. De zes combinaties van de groepjes opgeteld vormen een cijfercombinatie voor het slot waarmee de klas kan worden ‘bevrijd’.

Lesontwikkelaar Jenya Krul van FutureNL waarschuwt: “Als er nog iemand naar het toilet moet, dan moet dat nu, want we gaan de deur op slot doen.” Ze deelt de instructies uit. Jenya: “Jullie zijn groepje één, jullie twee…” Ze zet een timer van twintig minuten aan. “Als leraar bepaal je straks in de praktijk zelf hoe lang je de kinderen de tijd geeft om alle opdrachten uit te voeren”, legt ze uit.

Alle schoolleiders beginnen ijverig met lezen, knippen, plakken, puzzelen, overleggen én opzoeken, want smartphones zijn - natuurlijk - toegestaan bij het oplossen van vragen. “Nog achttien minuten”, roept Ronilla enthousiast. Tijdens de opdracht proberen enkele aanwezigen de ruimte te verlaten. “Hij zit écht op slot”, klinkt het dan verbaasd. In de 19e minuut is het eindelijk zover en kan de optelsom gemaakt worden en… ja, ze zijn vrij.

Leren met ICT moet je inplannen

Vrouw met button

Jenya vraagt de schoolleiders wat ze van de opdracht vonden. De groep reageert enthousiast. “Als je het hebt over boeiend en uitdagend onderwijs, dan is dit een goede les: door het samenwerken, de tijdsdruk en de verschillende soorten opdrachten”, zegt iemand. Ronilla: “De ICT-vaardigheden zijn enkel het middel. We hebben bijvoorbeeld een les over plastic. Programmeren is dan niet het doel van de les, maar wel ‘met een zelf ontworpen robot de oceaan ontdoen van plastic’.” Iedere week wordt het aanbod lesmateriaal van FutureNL uitgebreid. Lesontwikkelaar Jenya: “Nu zijn bijna al onze lessen voor de bovenbouw, maar binnenkort komt er meer content voor de onder- en middenbouw.”

Aan de slag?

Bovenschools ICT-coördinator Koen Lambers sluit de presentatie af. Hij vertelt dat hij de ervaringen van vandaag gaat bespreken tijdens het volgende ICT-beraad. Hij richt zich tot de schoolleiders. “Mijn vraag aan jullie is: wil je tijd reserveren om met je team aan de slag te gaan met digitale geletterdheid? Werken met digitale middelen vraagt van je dat je het op de agenda zet. Creëer die ruimte, dan verwatert het niet.” Koen is van mening dat de schoolleiders het niet moeten doen alleen omdat het nieuwe curriculum of de wet dit van hen gaat vragen. “Doe het omdat wij vinden dat kinderen deze vaardigheden nodig hebben. Ze kunnen niet zonder.”