Blog

Kleinschalig innoveren kun je leren: een terugblik op vijf jaar Slimmer leren met ICT

Stappen

We hebben een groot probleem en dat vraagt om heel kleine stapjes.’ Ik moest even kauwen op deze uitspraak toen een schoolbestuurder dit zei bij een bijeenkomst over gepersonaliseerd leren. Maar hij heeft wel gelijk. De afgelopen jaren hebben we dit veelvuldig geconstateerd in allerlei projecten binnen het Doorbraakproject Onderwijs & ICT en het programma voor het basisonderwijs: Slimmer leren met ICT dat de PO-Raad samen met Kennisnet uitvoerde vanaf 2014.

Het doel van Slimmer leren met ICT was het stimuleren en faciliteren van de inzet van ICT om het onderwijs te verbeteren. Niet alleen door die ene enthousiaste leraar in de klas, maar doordacht, gesteund door alle rollen in de organisatie en verbonden aan onderwijsbeleid en strategie. Een complexe opgave met veel betrokkenen, diverse beelden over de keuzes en met snelle technologische ontwikkelingen.

Met hagel schieten...

We weten dat het juist bij ingewikkelde veranderopgaven niet helpt om met hagel te schieten of te denken dat er vanzelf een oplossing komt als er een beleidsplan is. Ook gebeuren niet altijd de goede dingen als het schoolbestuur de regie overlaat aan individuele scholen zonder zelf kaders en uitgangspunten mee te geven. Maar wat werkt dan wel?

1. Bestuur: pak je rol!

In het proces van visie/beleid naar uitvoering, is de rol van de bestuurder cruciaal. Op verschillende manieren hebben we de afgelopen jaren gezien hoe het kan bijdragen aan succes, of hoe een afwezig bestuur juist vertragend werkt. Een mooi voorbeeld is de versnellingsvraag van CLC Arnhem die de rol van het bestuur jegens de schoolleider vatten in drie kernwoorden: Richting, Ruimte en Ruggesteun. Ook Frank Tigges[SU1] , voorzitter CvB van Stichting Klasse, weet dat het zijn verantwoordelijkheid is de regie te nemen in veranderprocessen. <a href="#">TEST</a>

2. Doe het samen!

Heel lang was het ‘wij’ tegen ‘zij’. Wij pruttelden over de uitgevers van lesmethoden (duur, niet modulair, weinig mogelijkheden voor maatwerk) en zij sputterden over onderwijs (slechte voorbereide vraag, methodeslaven, weinig vernieuwing). Ik geef toe: ik zie nog steeds weleens gefrustreerde gezichten, maar er zijn minstens zoveel nieuwe mogelijkheden ontstaan door met elkaar samen te werken aan onderwijsinnovatie en mogelijkheden voor gepersonaliseerd leren. Zo was er een proeftuin [SU2] om met leerdoelen en leerlijnen te werken en zien we dat uitgevers zoals ThiemeMeulenhoff[SU3] en Noordhoff [SU4] veel meer dan enkele jaren geleden openstaan voor wensen en behoeften vanuit leraren.

3. Maar dan ook echt samen!

Dat samenwerken zagen we niet alleen terug als succesfactor tussen onderwijs en uitgevers. Dat zien we ook bijvoorbeeld in de samenwerking die schoolbesturen de afgelopen jaren hebben vormgegeven in SIVON: een coöperatie om gezamenlijk sterker te staan bij ICT-inkoopvraagstukken. Door vraagbundeling en innovatie, komen leveranciers eerder in beweging en stimuleer je innovatie. Ook op andere manieren en op schoolniveau was samenwerken de killer-app: zo zorgden onderwijs en lokale partners zoals cultuurinstellingen in ’s-Hertogenbosch ervoor dat het educatieve materiaal getagd werd zodat leraren meer keuze hadden tussen een leerdoel bereiken via een lesmethode of juist met een leuk project van bijvoorbeeld de bibliotheek of een museum waarin hetzelfde onderwerp/thema aan bod komt.

4. Zei ik al dat je moet samenwerken?

Samenwerken vereist openheid. En kwetsbaarheid. Je niet beroepen op je functie of positie. En toenadering zoeken in plaats van polariseren. Dan ontstaan de mooiste dingen. Een groot succes is het doelgroepenmodel in het speciaal onderwijs. Gestart als versnellingsvraag over het implementeren van specifieke leerlingkenmerken in leerlingvolgsystemen, vormgegeven in een bruikbaar doelgroepenmodel en doorgezet in gebruikersgroepen waarin het gesprek met de leveranciers van bijvoorbeeld ParnasSys werd gevoerd.

5. Loop voorop!

Je wilt iets en het is er nog niet? De pioniers in het onderwijs zijn hard nodig om te investeren in de ontwikkeling van nieuwe oplossingen. Geef niet op, zoek je partners en blijf idealistisch. Zo was er twee jaar geleden al een leerlijn programmeren. Ontwikkeld door een schoolbestuur dat programmeren graag wilde integreren in andere vakken zoals rekenen, taal en gym. Inmiddels is deze leerlijn opgepakt door vele publieke en private aanbieders van programmeerlessen en zien we dat het besef is doorgedrongen dat het niet werkt om extra lesjes in van alles en nog wat over de schutting (of in de inbox) te gooien.

6. Maar hou het ook behapbaar.

Veel projecten en vraagstukken die we hebben begeleid, waren helemaal niet zo revolutionair. Sterker nog: moesten we hier wel mee aan de slag, want zo innovatief was het allemaal toch niet? Maar juist die verstopte pareltjes, die kleine inzichten in hoe werkdruk minder kan en kleine inzichten die tot structurele veranderingen leidden, maken een innovatie succesvol. Niet door een eenmalige doorbraak, maar door continu te blijven leren en ontwikkelen in het tempo dat past bij de context.

7. Over leren gesproken…

Die focus op samen leren is naast samen werken een belangrijke succesfactor. Ontdekken hoe je vraagstukken aanpakt en volgens een methode met elkaar zoeken naar oplossingen en mogelijkheden. Zo werkte Wereldkidz aan een manier om onderwijs te ontwerpen voor 21e eeuwse vaardigheden. Dat deden ze niet op de oldskool manier, maar met behulp van design thinking: 21e eeuwse vaardigheden meteen zelf in praktijk gebracht!

8. En onderzoek natuurlijk.

Veel versnellingsvragen begonnen met het verkrijgen van meer inzicht in de kennis die al vanuit wetenschappelijk onderzoek bekend was. Zo leverde de vraag over het gebruik van robotica in de klas, bruikbare startinformatie op vanuit de Kennisrotonde. Eerst kijken naar wat er al vanuit onderzoek bekend is, helpt bij het aanscherpen van de vraag en kiezen van een richting voor je ontwikkelvraagstuk.

9. En blijf reflecteren.

In de waan van de dag verliezen we soms de langetermijndoelstelling uit het oog. Het lukt niet altijd om tijd en ruimte te maken voor denkwerk en ontwerpactiviteiten voor dingen die verder in de toekomst liggen. Tegelijkertijd zien we soms de waarde van in kleine stappen innoveren en ontwikkelen niet; we vinden het allemaal niet zo spectaculair of baanbrekend. En dat is jammer! We hebben in het monitoringproject gezien hoe het kan helpen door visueel te maken waar je staat en waar je heen wil en om op gezette momenten te evalueren wat je aan het doen bent en dit te delen met anderen. Ook binnen je school is dit belangrijk: communiceer met betrokkenen, help jezelf herinneren aan de relevantie van werken aan langetermijnvraagstukken en erken de waarde van de (soms kleine) stappen die genomen worden. Het gaat niet om de grootte van de stap, maar om de richting.

10. Leren is leuk

We zien allemaal hoe prachtig het is als een kind aan het leren is. Nieuwsgierigheid, vastberadenheid, experimenteren, vallen en weer opstaan, inzichten die binnenkomen, plezier in ontdekken, twinkelende ogen. Maar dat geldt niet alleen voor kinderen. Wij zijn ook zo. En de afgelopen vier jaar hebben we dit op zoveel plekken gezien, dat we zouden wensen dat alle leraren, schoolleiders, ICT-coördinatoren, bestuurders net zo veel leren op een school als de leerlingen. En natuurlijk: leren is niet alleen maar leuk. Het is ook spannend, risicovol, frustrerend, soms langzaam en soms te snel. Maar dat hoort erbij. Dat maakt het echt. We ontdekten al heel snel dat de problemen bij de implementatie van ICT helemaal niet technisch van aard waren. Nee, het ging over de vraag ‘hoe krijgen we ze mee’? of: ‘hoe maken we goede keuzes’? Daarom is ICT ook nooit de kern van de verandering; het gaat om het zorgen voor goed onderwijs dat alle kinderen past en waar elk kind rode wangen van krijgt. En ICT en technologie inzetten waar het de onderwijskwaliteit en de rol van de leraar versterkt. Van Slimmer leren met ICT naar Samen Slimmer Leren.

Are you in?

Oh wacht, ik vergeet nog iets. Want wij, van PO-Raad en Kennisnet hebben ook megaveel geleerd. Het belangrijkste is wel dat het helemaal niet gaat over wat wij willen of kunnen, maar om wat jullie tegenkomen in de praktijk. Jullie vragen en behoeften zijn het startpunt, niet onze ideeën over hoe het moet. Ik geef toe: we vinden dat soms nog steeds lastig, maar ook wij leren. En we streven ernaar dat we altijd als eerste blijven kijken naar wat  leerlingen nodig hebben, vragen waar jullie tegenaan lopen en kijken naar welke ideeën jullie hebben, voor we onze oplossingen presenteren. Of we stoppen gewoon met dat laatste (maar dat kan ik niet beloven ?).

Permalink

Geregistreerd sinds

48 jaar 11 maanden
Reactie
Mooie blog Suzanne. Ook ik heb veel geleerd tijdens de werkzaamheden voor Slimmer leren met ICT en herken je punten. Laten we blijven leren, reflecteren én delen!

Reactie toevoegen

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.