Artikel

Kleinschalig innoveren bij SPO WIJ De Venen: verbinden op alle niveaus is cruciaal in veranderprocessen

Verbinden op alle niveaus is cruciaal in veranderprocessen - WIJ de Venen

Niet ICT, maar het onderwijs is leidend
 

In 2016 zette SPO WIJ de Venen nieuwe stappen op het gebied van ICT en onderwijs. Thea Janson (College van Bestuur), Ruud van Geene en Esther Plemper van Balen (bovenschoolse iCoaches) deden mee aan de eerste editie van de leergang Slimmer leren met ICT.  Ruim een jaar later, eind 2017, was er al veel in gang gezet. De belangrijkste ontwikkeling de afgelopen jaren? “De kanteling in ons denken, doen en laten. Dat niet ICT leidend is, maar het onderwijs”, aldus Thea. De succesfactor daarin is zij mede zelf. “Kijken en luisteren, daar begint het mee. De rol die je daarin als bestuurder hebt, wordt vaak onderschat.”

Stichting Primair Onderwijs (SPO) WIJ de Venen bestaat uit 16 scholen in de dorpen rondom Alphen aan den Rijn. De organisatie is op 1 januari 2017 ontstaan vanuit een fusie tussen SPCO De Woudse Venen en SKB De Veenplas.

Laptops in de kast

“Dik tien jaar geleden investeerde De Veenplas al in de hardware matige kant van ICT”, steekt Ruud van Wal. “Elke leerkracht kreeg een laptop en een digitaal rijbewijs. Dit werd echter van bovenaf opgelegd. Het gevolg? De laptops bleven in de kast staan, beleid leefde niet en de kennis van leerkrachten bleef achter. Bovendien waren we eilandjes en werd ICT binnen de scholen wisselend belegd.” Bij haar komst in de organisatie, zo’n zes jaar geleden, vernam Thea al snel dat actie nodig was. Toch duurde het even voordat er écht beweging ontstond. “We moesten eerst bouwen aan onderlinge relaties en aan de financiële huishouding.”

Ruimte en verbinding

Thea: “De organisatie als geheel draaide niet naar wens. Er was wantrouwen en het samen doen was op de achtergrond geraakt. Ook financieel moesten zaken op orde gebracht worden. Toen de reorganisatie van de planning & control cyclus rond was en er draagvlak was, ontstond ruimte, ook in financiële zin, om aan de slag te gaan met ICT.” In die tijd, nu zo’n vier jaar geleden, voerden Thea en Ruud mooie gesprekken over wat media kunnen betekenen in het onderwijs. “Ik was eerder al bovenschools ICT-coördinator geweest, maar toen ik vooral op een kantoortje beleid zat te schrijven, heb ik die taak teruggegeven”, vervolgt Ruud. “Ik wilde onderwijskundig aan de slag en zag daar de noodzaak voor. Op dat moment kwam Thea in beeld. Zij zocht iedere keer de verbinding, zorgde ervoor dat mensen zich gezien en gehoord voelden. En toen kwam er iets op gang.”

Miniatuurvoorbeeld

Leergang Slimmer leren met ICT als boost

Tijdens het fusieproces werden de eerste stappen gezet om ICT anders te positioneren. Bovenschools ICT-coördinatoren werden iCoaches die begeleid werden in hun coachende rol en op stichtingsniveau werd bekeken wat er nodig was qua infrastructuur, maar ook qua kennis en tijd. Samen met Ruud en Esther besloot Thea deel te nemen aan de leergang Slimmer leren met ICT. “Ik vond dat ik het móest doen: ik kon en wilde niet achterblijven."

Meteen na de eerste ochtend met Marco de Witte viel er een last van mijn schouders af. Het kwartje viel dat ik geen expert in media en ICT hoefde te zijn om dit proces te begeleiden; mijn focus kon liggen op verandermanagement.” Ook voor Ruud was dat een belangrijk moment: “Er ontstond enthousiasme bij Thea en bewustwording rondom het belang van verrijking van het onderwijs met media en ICT als middel. Precies wat ik jaren daarvoor ook al aangaf. Nu konden we verder gaan bouwen.”

Samen doen

De inzichten van de leergang deelde Thea in het directeurenoverleg en elke school kreeg vanaf schooljaar 2017/2018 vier uur per week formatie om een iCoach aan te stellen. Daarnaast werd een richtinggevend beleidsdocument geschreven: ‘Aap, noot, swipe’. Dit document komt onder andere voort uit verschillende sessies van de bovenschoolse werkgroep Media & ICT waarin enkele schooldirecteuren en i-Coaches zaken voorbereiden voor het bredere directeurenoverleg. “Natuurlijk zien we nog steeds verschillen tussen de scholen, maar dat is prima. Er is veel veranderd en nog steeds in beweging. We doen het nu echt samen.”

Ik vond dat ik het móest doen: ik kon en wilde niet achterblijven.

Thea Janson, College van Bestuur

De ervaring van...

Thea Janson, College van Bestuur

Continu verbinden

“Wat er gebeurt in een organisatie, ook op het gebied van media en ICT, hangt meer samen met de bestuurder dan dat je ogenschijnlijk denkt, is mijn veronderstelling. Wat je wilt bewerkstelligen, het samen werken aan en vanuit je visie, kan alleen door te verbinden. Bovenschools ligt daar voor mij een taak, samen met de staf. Op schoolniveau ligt dat bij de directeur.” Daarom verbaast het Thea dat er maar weinig bestuurders deelnamen aan de leergang Slimmer leren met ICT. “Ik vind dat jammer. Als bestuurder hoef je geen expert op de inhoud te zijn, maar je moet wel kunnen begrijpen waar het over gaat. Bovendien: een lerende houding met zelfreflectie en zelfsturing zorgt ervoor dat je je taak goed kunt blijven doen. Ik ben hier om de organisatie zo te besturen dat al onze leerlingen en hun ouders het beste krijgen. Daarvoor is het voortdurend nodig om te kijken en te luisteren. Om te begrijpen, voor begrepen te worden. De belangrijkste uitdaging zie ik dan ook in het waarmaken van mijn bestuurlijke taak en tegelijkertijd in verbinding te blijven.”

Netwerk iCoaches

De iCoaches van WIJ de Venen komen zo’n zeven keer per jaar bij elkaar in een netwerk. Thea sloot daar afgelopen schooljaar zoveel mogelijk bij aan. “Ik wilde horen of onze visie landde in de scholen en of hetgeen ik afgesproken had met de directeuren ook terugkwam. Niet om te controleren, want ik heb vertrouwen in de mensen en wat zij doen. Maar wel om het bruggetje te kunnen slaan in de werkoverleggen die ik meerdere malen per jaar met de directeuren heb. Om de juiste vragen te kunnen stellen, te horen of de vertaalslag van het richtinggevend visiedocument naar het onderwijs goed gemaakt wordt en waar aandachtspunten zitten. Dat gaat op de ene plek sneller dan op de andere school, en dat mag ook. Directeuren en iCoaches moeten groeien in hun rol.”

Frisse blik van buitenaf

Het afgelopen jaar groeide het besef bij Thea en de werkgroep Media & ICT dat inhoudelijke bovenschoolse expertise op het gebied van media en ICT soms nog ontbreekt. “Er moet meer belegd worden dan past binnen het takenpakket van Ruud en zijn collega. We hebben iemand nodig die de grote lijnen kan uitzetten en die een stuk aanvullende knowhow heeft die aanschuurt tegen de techniek. Daarom huren we die expert nu in.” Dat heeft nog een meerwaarde, vervolgt Thea: “Een onafhankelijke adviseur heeft een frisse blik en kan ons scherp houden. Uitleggen waarom het wél belangrijk is om centraal in te kopen bijvoorbeeld. Net zoals scholen de iCoach hebben als rechterhand, heb ik die als bestuurder ook nodig.”

Blijven ontwikkelen

Op de vraag of er de komende tijd nog ontwikkelpunten zijn op het gebied van media en ICT, antwoordt Thea zonder aarzelen: “Absoluut. We willen media en ICT nog beter integreren in de schoolplannen. Meer maatwerk bieden met behulp van media en ICT is het uiteindelijke doel. Ook de integratie met andere domeinen in onze organisatie, zoals onderwijs en kwaliteit, personeel en financiën, is een boeiend vraagstuk. Als dat over een aantal jaren lukt, dan is een aparte werkgroep Media & ICT misschien niet eens meer nodig.” De bestuurder die een paar jaar geleden ‘niet zoveel had’ met media en ICT, praat nu vol enthousiasme over het onderwerp. “De ontwikkelingen gaan door en wij ook. Altijd vanuit de vraag: wat heeft het kind eraan? De fase van devices of techniek leidend laten zijn, hebben we achter ons gelaten.”

Ik zat vooral op een kantoortje beleid te schrijven.
Die taak heb ik teruggegeven. 

Ruud van Geene, bovenschools iCoach, leerkracht en directie lid/IB’er

De ervaring van...

Ruud van Geene, bovenschools iCoach, leerkracht en directie lid/IB’er

Inzichten

“We hebben een mooie ontwikkeling doorgemaakt de afgelopen jaren”, vertelt Ruud trots. “We zaten een tijd op de wip tussen ICT vanuit hardware kant en tegelijkertijd de behoefte aan handelen vanuit visie. Dat WIJ de Venen formatie voor iCoaches beschikbaar stelde, was een belangrijk besluit om meer naar dat laatste toe te werken.” Toch ging dat niet meteen vlekkeloos, geeft hij toe. “Sommige directeuren onderkenden op dat moment het belang van het aanstellen van een iCoach nog niet. Dat raakte me wel ja. Het afgelopen schooljaar, het eerste jaar dat we met elkaar op deze manier werkten, ontstonden de inzichten echter wél. Nu is duidelijk wat de iCoaches doen en snapt iedereen de meerwaarde. Dat duurde even, mensen moeten het zelf ervaren.”  

Appen in de vakantie

Als bovenschools iCoach wil Ruud vooral een vraagbaak zijn en collega’s helpen om anders naar zaken te kijken. “Soms wordt er nog gedacht in problemen in plaats van in mogelijkheden. Dan zeg ik: “Maak een plan, kom met ideeën!” Als keuzes gemaakt worden vanuit de meerwaarde voor het onderwijs, dan is er veel mogelijk. Het verschil ten opzichte van een aantal jaren geleden merk ik goed. Zowel iCoaches als directeuren weten me nu te vinden. Zelfs in de vakantie appen ze me!”, vertelt hij lachend. “Dat is niet erg. Het is mooi om te zien dat er zo’n positieve vibe is en dat we het echt samen doen. Natuurlijk gaat er nog wel eens iets mis. Maar dan kunnen ze me bellen en denk ik mee over de oplossingen en mogelijkheden.”

Mindshift

Niet alleen bovenschools, maar ook binnen de scholen worden de iCoaches gezien. “We hebben eind 2017 een studiedag Slimmer leren met ICT georganiseerd voor de directeuren, iCoaches en IB’ers van al onze scholen. De IB’ers daarbij betrekken was echt een bewuste keuze: zij moeten ervoor zorgen dat media echt gaat passen bij het onderwijs. Sommige directeuren lieten toen in eerste instantie weten dat de IB’er niet mee zou komen, want ‘die heeft niets met ICT’. Die mindshift moest nog gemaakt worden. Nu, een jaar later, geven de iCoaches aan dat ze echt worden meegenomen in veranderingen en in het proces op de scholen. Ervaringen en waar ze tegenaan lopen delen we in het netwerk.” Dat netwerk is belangrijk, geeft Ruud aan: “We moeten werken aan continuïteit. In de waan van de dag kan immers stagnatie ontstaan. Doordat de iCoaches zeven keer per jaar bij elkaar komen, blijven processen lopen. En je kunt nu niet eenmaal alles zelf doen.”

Verrijking

Dat media nu zo leeft bij WIJ de Venen en de kanteling dat niet media en ICT leidend zijn, maar het onderwijs, vindt Ruud de mooiste winst. “Mensen spreken dit nu echt uit. Ze zien dat middelen verrijkend kunnen zijn in voor bijvoorbeeld differentiatie mogelijkheden. Dan gaat het écht om onderwijs en daar worden leerkrachten enthousiast over. Bij nieuwe systemen of programma’s maken we echt de vertaalslag naar: wat betekent dat voor jou qua tijdsinvestering? En wat is de meerwaarde voor het onderwijs en de kinderen? Dat dit zo leeft, en dat de gezamenlijkheid er weer is, dáár word ik blij van.”

Miniatuur
Thea Janson en Ruud van Geene van WIJ de Venen