Interview 7 november 2018

"De overheid moet actief meedenken bij het verlagen van werkdruk door digitalisering"

Lisa Westerveld

In februari 2018 diende Tweede Kamerlid Lisa Westerveld (GroenLinks) een motie in over het verminderen van werkdruk door middel van digitalisering. Hiermee doet ze een oproep aan de regering om met scholen het gesprek hierover aan te gaan en hen te ondersteunen. “ICT kan en moet leraren niet vervangen. Het kan echter wel ertoe bijdragen dat kinderen meer op hun eigen niveau kunnen leren en dat leraren minder werkdruk ervaren.”

Wat is de kern van uw motie?
“De werkdruk in het onderwijs blijkt hoog. Scholen en leraren hebben wel eens het gevoel dat  dat digitalisering daar aan bijdraagt, terwijl dit de werkdruk juist zou kunnen verminderen. In tot nu toe uitgevoerde onderzoeken over digitalisering ligt de nadruk op de verbetering van de leerprestaties van kinderen en niet op hoe digitalisering de werkdruk kan verlagen. Daar liggen dus mogelijkheden. Mijn verzoek aan de regering was dan ook om met scholen en leraren in gesprek te gaan over hoe ICT kan helpen om de werkdruk te verminderen en hen te helpen met concrete plannen.”

Wat was de aanleiding voor het indienen van deze motie?
In januari 2018 hebben we een debat gehad over digitalisering van het onderwijs. Wat mij al langer stoort en ook toen opviel, is dat er voortdurend dingen bedacht worden die het onderwijs - extra - moet gaan doen. Er wordt wel aangegeven dat digitalisering belangrijk is, maar er wordt te weinig gekeken naar het ‘hoe’ daarvan. Als digitalisering een bijdrage kan leveren aan het verminderen van de werkdruk, bijvoorbeeld door de leraar te ontlasten bij nakijkwerk en administratie, dan vind ik dat we dat goed moeten uitzoeken.”

Wat is de stand van zaken van dit onderzoek?
“De reactie die ontvangen is op de motie luidt: “Kennisnet en de PO-Raad hebben het afgelopen jaar onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om met ICT de werkdruk te verminderen. Ook uit dit onderzoek blijkt dat de oorzaken en bijbehorende oplossingen voor werkdruk op scholen divers zijn. De inzet van ICT is één van de mogelijke oplossingen. De ervaringen van de scholen die deelnamen aan het onderzoek zijn voor alle scholen beschikbaar gemaakt in een publicatie. Deze ervaringen kunnen scholen gebruiken in hun eigen gesprek over werkdruk en bij het kiezen van passende oplossingen.” Het mag duidelijk zijn dat ik niet tevreden ben met dit antwoord, want dit laat precies zien waar het probleem zit: het ministerie verzaakt het om regie te nemen en laat het over aan wat er toevallig in het veld gebeurt.”  

Hoe ziet u in de praktijk dat digitalisering de werkdruk verhoogt?
“Tijdens werkbezoeken op scholen zie ik dat er regelmatig problemen zijn met middelen: een goede infrastructuur of internetverbinding ontbreekt en er is geen budget om iemand in te huren voor ICT-zaken. Daardoor wordt de docent die het meeste verstand heeft van computers overvraagd bij het oplossen van problemen en meedenken over slimme oplossingen. Wat ik verder vaak hoor, is dat scholen het tijdrovend vinden om de juiste keuzes te maken. Het gaat dan echt om concrete vragen als: welke apparaten moeten we aanschaffen en welke programma’s moeten er op komen te staan? Hoe gaan we daar op de juiste manier mee om? Dit zijn voorbeelden van zaken die heel veel tijd kosten om uit te zoeken en die aantonen dat er niet goed is nagedacht over hoe scholen optimaal ondersteund worden. Terwijl ik denk, en er ook op meerdere plekken bewezen wordt, dat digitalisering wel degelijk kan bijdragen aan tijdsbesparing en minder werkdruk.”

Van welke voorbeelden wordt u enthousiast?
“Nieuwe technieken of hulpmiddelen kunnen ervoor zorgen dat kinderen die bijvoorbeeld een visuele beperking of dyslexie hebben, toch goed mee kunnen in het reguliere onderwijs. Dat is prettig voor de leerling, maar scheelt ook tijd en werk voor de leraar . Klassecontact biedt de mogelijkheid aan kinderen die langdurig ziek zijn en daardoor niet naar school kunnen, om vanuit thuis of het ziekenhuis toch mee te doen met de lessen op school. Een ander voorbeeld is werken met een rekenprogramma op tablets, zoals Snappet. De leraar hoeft niet 30 schriften na te kijken, maar kan meteen zien hoe leerlingen scoren, welke sommen moeilijk zijn en kan daar meteen op inspringen. Door slim om te gaan met de technologie die er is, kunnen lessen makkelijker en gevarieerder gemaakt worden. Uiteraard is dan wel een voorwaarde dat de leraar de techniek begrijpt, dat de juiste middelen er zijn en dat deze naar behoren werken.”

Wat is uw toekomstvisie op ICT in het onderwijs?
“Wat we te allen tijde moeten voorkomen, is dat we naar digitalisering gaan kijken als vervanger van de leraar, daar geloof ik niet in. Bovendien halen leraren hun werkplezier vooral uit lesgeven, die taak moeten we juist niet bij hen weghalen. Waar ik wel voorstander van ben, is dat we op verschillende manieren kijken naar hoe nieuwe technologieën en programma’s kunnen bijdragen aan meer diversiteit in de lessen, aan het vergroten van het leerplezier bij kinderen en aan het verlagen van de werkdruk bij leraren.”

De motie is aangenomen in juli 2018. wie  is volgens u nu aan zet?
“Het zijn de scholen zelf die hiermee aan de slag moeten gaan, maar tegelijkertijd ontbreekt het daar vaak aan tijd en kennis en middelen. Schoolbesturen zijn druk met zorgen dat er iedere dag een leraar voor de klas staat, in plaats van met nieuwe toepassingen van ICT uitproberen. Ik zou dus willen dat het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap hier duidelijk een rol in neemt. Het ontbreekt daar nu, naar mijn idee, aan daadkracht. Daarmee bedoel ik niet het bepalen wat er moet gaan gebeuren en hoe, maar wel het ondersteunen van scholen. Daarnaast moet er door het ministerie gekeken worden naar de kosten.”

Wat mogen we de komende tijd van u verwachten rondom dit dossier?
“Waar ik vooral voor wil zorgen is dat de overheid actief meedenkt over mogelijkheden om de werkdruk te verlagen middels digitalisering, vandaar de motie. Dat is één van de belangrijkste speerpunten van mijn partij. We moeten er samen voor zorgen dat de leraar zijn vak weer terugkrijgt en dat schoolbesturen er niet om de haverklap allerlei extra taken en eisen bij krijgen. Daar blijf ik me hard voor maken.”

Publicatie 'Meer ICT, minder werkdruk?'
Kennisnet en de PO-Raad hebben onderzoek gedaan naar mogelijkheden om met ICT de werkdruk te verminderen. Hieruit blijkt dat de oorzaken en bijbehorende oplossingen voor werkdruk op scholen divers zijn. De inzet van ICT is één van de manieren om hier wat aan te doen. Lees meer in de publicatie 'Meer ICT, minder werkdruk?'