Artikel

De complexiteit van leren is niet volledig te vangen in data

Het curriculum (definitie: plan voor het leren) komen we op verschillende niveaus tegen: landelijk, op bestuurs- en schoolniveau, in de klas en op het niveau van de leerling. “Landelijk wordt volop de discussie gevoerd”, aldus Sanne Tromp, directeur innovatie bij SLO, tijdens een expertsessie vanuit het programma Slimmer leren met ICT in het voorjaar van 2018. “Het herzien van het curriculum heeft enerzijds als doel duidelijkere afspraken te maken over wat elke leerling moet weten, en tegelijkertijd meer ruimte geven aan bestuur en scholen om eigen inhoudelijke keuzes te maken.”  

Leerdoeldenken en gedifferentieerd leren

Deze ontwikkeling sluit, net als het nieuwe toezichtkader van de onderwijsinspectie, goed aan bij leerdoeldenken. Tromp: “Leerdoeldenken gaat over het bewust zijn van landelijke sets van doelen en op basis daarvan het eigen programma vorm geven. Als tijdens de leerprocessen kinderen op eigen tempo en wijze kunnen werken aan leerdoelen en er gedifferentieerd kan worden, spreken we van maatwerk of gedifferentieerd leren.” Een kritische kanttekening is daarbij op zijn plek: “Dit zijn academische definities. In de praktijk is het bijna niet mogelijk om alle kinderen individueel te bedienen. Wél is het zo dat ICT kan ondersteunen bij het bieden van meer maatwerk.”

Samenwerking in versnellingsvragen

De belangstelling voor maatwerk en de rol van ICT daarbij heeft veel aandacht gekregen bij het doorbraakproject Onderwijs & ICT en de versnellingsvragen die hieruit voort zijn gekomen. Hans de Vries, senior leerplanontwikkelaar bij SLO, benoemt twee voorbeelden uit de praktijk. “De scholen van ATO-Scholenkring hebben een rijke ‘leeromgeving’ in Den Bosch. Er zijn bijvoorbeeld veel musea en organisaties die zich bezig houden met natuureducatie, techniek, lezen en sport. Bij het gebruik maken van aanbod buiten de methode, komt dit er echter vaak bovenop (‘stapelen’). Door de druk die dit creëert blijven kansen liggen. Binnen de versnellingsvraag ‘Hoe kun je differentiëren met onderwijsprojecten’ hebben we gewerkt aan een tool die inzichtelijk maakt welke leerdoelen uit de lesmethodes vervangen kunnen worden door de samenwerking met de externe partners in de omgeving (‘vervangen’). Een ander voorbeeld is de proeftuin rekenen, waarbij we samen met uitgevers van methodes en scholen gekeken hebben hoe we meer maatwerk aan kunnen brengen. Een dashboard maakt duidelijk hoe het staat met leerdoelen. Maar volledig automatiseren? Dat is geen optie, zo bleek uit beide versnellingsvragen.”

Kansen voor het PO

Tijdens de expertsessie gingen de aanwezige bestuurders, schoolleiders en anderen met elkaar in gesprek over ICT, leerdoelen en de kansen in de praktijk. “Jonge kinderen hebben enorm veel kennis van devices. Op YouTube zijn meer leermeesters dan in het onderwijs. En geef hen een robot en ze gaan enthousiast aan de slag. Daar kunnen we leerdoelen aan koppelen.” Dat niet elke leerkracht techniek skills bezit, wordt niet als probleem gezien. “Laten we meer kijken naar waar ieders talent ligt en dit benutten. Wij werken bijvoorbeeld met een rekenspecialist. Dat is niet alleen prettig voor collega’s, maar heeft ook veel meerwaarde voor kinderen.” Of digitale leermiddelen al bijdragen aan leerdoeldenken? “Het grote voordeel is dat je tussentijds zicht hebt op de stand van zaken en dat je direct feedback kunt geven aan kinderen. Dat werkt voor beide partijen motiverend.”

Bekijk de hele presentatie van Sanne Tromp en Hans de Vries

Vijf conclusies 

Als het gaat om leerdoeldenken en curriculumbewustzijn in relatie tot (de inzet van) ICT trekt SLO de volgende conclusies:

  1. Het is belangrijk op alle niveaus te handelen vanuit een visie. Maak als school bewuste keuzes die passen bij de visie op onderwijs en daarvan afgeleid de visie op ICT.
  2. De breedte van het curriculum en de complexiteit van leren moeten recht gedaan worden. Een helder kader met onafhankelijke leerdoelen is noodzakelijk. De website Leerplan in beeld kan daarbij helpen.
  3. Niet alles past in algoritmen. Persoonlijke interactie tussen leerkracht en leerling blijft essentieel.
  4. ICT is weliswaar niet de oplossing van alles, maar er niets mee doen is geen optie. Zorg voor een slimme inzet waarbij ICT ondersteunend (en niet bepalend) is.
  5. Leraren zijn de spil in het onderwijs en zij leren al doende. Geef hen ruimte, veiligheid en kaders.
Miniatuur
Sanne Tromp, directeur innovatie bij SLO
Miniatuur
Hans de Vries, senior leerplanontwikkelaar bij SLO